Gebouwautomatiserings- en controlesystemen (GACS, en internationaal ook bekend als BACS) zijn erg belangrijk om extra energiebesparingen te optimaliseren. Daarbij zijn twee dingen belangrijk, het verzamelen en presenteren van de werkelijke ge- en verbruik situatie in een gebouw en de mogelijkheid om systemen daarop te laten reageren.
Als eerste stap moeten gebouwen met een verwarming- en airco-installatie vanaf 290 kW nominaal vermogen al vanaf begin 2026 beschikken over een GACS dat voldoet aan specifieke eisen. Dit is ook zo opgenomen in het Bouwbesluit Bbl en de Omgevingsregeling.
In 2030 gaat deze grenswaarde omlaag naar 70kW, en in vanaf 2028 is ook een verplichting tot het toepassen van een lichtregelsysteem.
GACS-gebouwautomatisering in het kort
Sinds Juli 2026 heeft Nederland de vereiste prestaties van GACS systemen voorgeschreven en vastgelegd in Bbl en Omgevingsregeling. Dit is gedaan door te verwijzen naar de norm NEN-EN-ISO 52120. Deze norm beschrijft de verschillende technische systemen in een gebouw uiteengezet en geclassificeerd met een label A (goed & slim) tot D (geen automatisering).
Met de update in juli 2026 zijn 2 grenswaardes vastgesteld, opgesplitst in Bestaande bouw en Nieuwbouw. Daarbij is de nieuwbouw 1 niveau strenger dan bestaande bouw.
Voorbeeld: Bestaande bouw en de ISO-52120 norm.
“Als blijkt dat het alle systemen voldoen aan niveau C en de energiemanagement-component voldoet aan niveau B, wordt ervan uitgegaan dat het systeem voldoet aan de GACS-eisen.
Voor Nieuwbouw is dit een Label B voor alle systemen met een label A voor energiemanagement.”
RVO heeft een pdf checklist opgesteld waarin per systeem wordt aangestipt welke methodes niet toegestaan zijn (bijv. label D krijgen) en welke methodes wel voldoen en dus C of hoger krijgen.
RVO:Checklist GACS-2026 (let op verouderde checklist, RVO werkt aan een update inclusief omgevingsregling aanpassingen van Juli 2026)
Wat betekent dit voor lichtinstallaties?
De lichtinstallatie en zijn geïnstalleerde vermogen zijn dus NIET meegenomen in de afweging “>290kW nominaal vermogen”, dit slaat alleen op de verwarming/verkoeling installatie van het gebouw. Maar als op dat gebied de grenswaarde wordt overschreden dan zullen ook de eisen voor verlichtingssystemen gaan gelden.
Als we dan kijken naar de tabellen in de ISO-52120 dan komen we tot deze tabellen: (groene lijnen hebben impact op de minimale specificaties voor de lichtinstallatie!)
De twee tabellen met verlichting impact om minimaal te voldoen aan de GACS-eisen in de Omgevingsregeling
Met name de monitoringsystemen (7.3 & 7.4) vragen om slimme systemen. Een goed lichtregelsysteem via bijvoorbeeld onze Interact oplossingen kunnen je daarbij goed verder helpen. Een standaard EMS (EnergieMonitoringSysteem) ziet vaak wel een verbruik op groepniveau, maar een Interact dashboard help om exacte verlichting-data te verzamelen. Op deze manier kan men slimme optimalisaties verwerken.
Heeft u als een EMS-systeem? Kijk dan eens of het lukt om uit die dashboards het verlichting gedrag en bijsturingsopties te herleiden.
Het is bij GACS-systemen niet meer zo dat de hardware bepaalt of de geëiste functionaliteiten gehaald worden. Het is een combinatie van hardware, software en services die samen de beschikbare functionaliteit leveren op gebouwniveau.
Verlichting is een van de standaard gebouw gebonden systemen welke veel impact heeft op energieverbruik. De huidige opzet van GACS vereist nog geen daadwerkelijk implementatie van verlichting met bijvoorbeeld een GBS (gebouwbeheersysteem) & EMS (energiemonitoringsysteem) systemen. Het mag ook nog een los instelbaar systeem zijn. Het staat nog niet goed op papier hoe de extra EU-EPBD-regel tot een “verplicht lichtmanagementsysteem in 2028” moet voldoen.
Belangrijke notitie: Alle verlichting die nu geïnstalleerd wordt moet binnen zijn levensduur ook gaan voldoen aan de strengere eisen die gaan gelden richting 2030.
Meer informatie over onze oplossingen:
Interact IoT-verlichting | Interact (interact-lighting.com)
Referentie project:
DHG Vlissingen: van netcongestie naar slim energiebeheer met Signify Dynalite | Signify
